Kruszwica leży nad pónocnym krańcem jeziora Gopła, w odległości około 18 km na południe od Inowrocławia, 53 km na południowy wschód od Bydgoszczy, a 93 km od Poznania. Administracyjnie Kruszwica położona jest w województwie kujawsko- pomorskim.
   Kruszwica położona jest na wysokości 85 m. n.p.m. Z mapy hipsometrycznej wynika, że powierzchnia zlewni zarówno na zachodzie jak i na wschodzie łagodnie nachyla się w kierunku południkowo przebiegającej rynny jeziora Gopła. Po wschodniej tronie zlewni rzeźba wykazuje silniejsze sfalowanie na skutek równoleżnikowo przebiegających starych dolin głuszyskiej i Bachorzy do rynny goplańskiej oraz izolowanych wyniesień morenowych koło Radziejowa i wsi Chełmce. W rzeźbie zachodniej części zlewni Gopła zaznacza się wyraźnie obniżenie wykorzystane przez kanał Gopło- Ostrowo oraz z dala widoczne wyniesienia 111,3 m. n.p.m., położone koło wsi Stodoły i obszary graniczne pomiędzy wysoczyznami gnieźnieńską i kujawską.
   Rzeźba zlewni Gopła jest wynikiem działalności różnych czynników, spośród których na czoło wysuwają się przede wszystkim działalność akumulacyjna lądolodów oraz wód plejstoceńskich. Kruszwica i zlewnia goplańska leży w krainie geograficzno- fizycznej, nazywanej Niziną Wielkopolsko- Kujawską. W dalszym podziale wschodniej części tej krainy można wyróżnić region geomorfologiczny wysoczyzny gnieźnieńskiej, region wysoczyzny kujawskiej, w obrębie której leży Kruszwica i zlewnia Gopła, oraz wysoczyznę kłodawską.

   Omawiany obszar pod względem klimatycznym stanowi podobnie jak inne ziemie polskie krainę przejściową pomiędzy oceanicznym klimatem Europy zachodniej a kontynentalnym klimatem Europy wschodniej. Klimat zlewni jeziora Gopła zaliczyć należy według mapy Romera regionów klimatycznych Polski do typu klimatu "Wielkich Dolin", krainy klimatycznej gnieźnieńsko- kaliskiej. Według Gumińskiego obszar zlewni leży w dzielnicy rolniczo- klimatycznej środkowej, która obejmuje wschodnią część Niziny Wielkopolsko- Kujawskiej wraz z zachodnią częścią Niziny Mazowieckiej. Dzielnica ta posiada najmniejsze opady roczne w Polsce, względną małą częstotliwość opadu gradowego, liczbę dni mroźnych 30-50, a z przymrozkami 100-110. Okres wegetacyjny trwa tu do 214 dni.
   Zróżnicowanie klimatyczne w obrębie zlewni jest niewielkie z powodu małych deniwelacji terenu. Nieznaczny wpływ na klimat obszaru wywiera powierzchnia wodna jeziora Gopła. Gopło wpływa na zróżnicowanie termiczne i wilgotnościowe, powoduje lokalną wymianę zarówno ciepła, jak i wilgoci między wodą a lądem. Wskutek tych różnic w nagrzaniu powstają wiatry o zmiennych kierunkach i prędkościach.

   Obecny stan roślinności nad jeziorem Gopło odbiega bardzo silnie od stanu pierwotnego. Jest on w dużym stopniu rezultatem intensywnej gospodarki ludzkiej, która szczególnie w ostatnim tysiącleciu przybierała stale na sile- oraz zmian, jakie zachodziły w poziomie wód jeziora w tym czasie.
   Najbardziej urodzajne gleby zostały zabrane pod uprawę już w czasach przedhistorycznych. Z biegiem lat areał upraw powiększał się stale w związku z rosnącą potrzebą wyżywienia coraz to liczniejszej ludności. Działo się to głównie kosztem lasów, których powierzchnia stale malała. Równocześnie z tym procesem stałego zanikania powierzchni leśnych zachodziła, przybierająca stale na sile, eksploatacja pozostałych drzewostanów. Wzrastały bowiem potrzeby budownictwa i przemysłu (dawne hutnictwo) i potrzeby opałowe. Przy małej produktywności pozostawionych powierzchni leśnych- zwykle pozostawiano lasy na nie nadających się pod uprawę terenach piaszczystych i podmokłych- produkcja leśna nie mogła pokryć zapotrzebowania. Przyspieszono przeto okres rębności, powodująć w ten sposób coraz silniejszą degradację lasu. Bogaty w gatunki drzew i krzewów oraz roślin zielnych, bujny las naturalny został w krańcowych przypadkach przekształcony w zarośla odroślowe, w których utrzymywały się tylko te gatunki drzew, które mają zdolność odrastania z szyi korzeniowej, a roślinność zielna została zdziesiątkowana. Przed dwustu mniej więcej laty rozpoczęto uprawy leśne, rozpoczęto sadzenie drzew. Złudne perspektywy otrzymania w krótkim czasie dużej masy drewna skłoniły właścicieli lasów do sadzenia na zrębach szybko rosnących gatunków drzew, głównie szpilkowych, nieraz obcych dla danego terenu jak np. świerk. Zubożono w ten sposób znowu drzewostany.
   Nie mniejszy wpływ wywarły na roślinność okolic Kruszwicy obniżenia poziomu wód jeziora Gopła, jakie miały miejsce w ostatnich stuleciach, szacowane na około 5 metrów w porównaniu do czasów wczesnohistorycznych. Zmieniały one kilkakrotnie stosunki wodne na terenach leżących w zakresie wód gruntowych, które pozostają w związku z wodami jeziora; wynurzały się nowe tereny wzdłuż brzegów, na które wkraczała roślinność lądowa. Ostatnie melioracje datuje się na rok 1878. W tym czasie obniżono poziom wody na Gople o przeszło 1 metr. Można stąd wyciągnąć wniosek, że roślinność porastającą brzegi jeziora, wyniesione najwyżej 1 m. nad obecny poziom wody, jest młoda. Stosunki dynamiczne w zespołach roślinnych na tych terenach są jeszcze nie ustalone. Można wszędzie obserwować, jak las wciska się w kierunku jeziora, wysyłając swoje forpoczty w postaci olszy lub wierzb w pas trzcin (okolice Lachmirowic, Ostrowa).
   Omówione powyżej czynniki, wpływające na zmiany roślinności, sugerują z góry, że nad jeziorem Gopło rzadko kiedy będzie można spotkać naturalne zespoły roślinności w optymalnym wykształceniu. Szukać ich trzeba głównie wśród roślinności miejsc podmokłych, jak również wśród roślinności wodnej.

   W procesie glebotwórczym bierze udział szereg czynników, jak np. skały, klimat, rzeźba powierzchni, wody gruntowe, człowiek i inne. Proces ten przebiega bez przerw czasowych i przechodzi w okresie rozwoju przez szereg stadiów, którym z kolei odpowiadają określone typy gleby. Procesy glebowe na Kujawach związane są ze zlodowaceniem bałtyckim i trwają już około 20 000 lat. Gleby na omawianym obszarze powstały przede wszystkim na morenach gliniastych względnie piaszczystych oraz na równinach sandrowych. Gleby te o wielkim znaczeniu gospodarczym określić można jako jako grupę gleb polodowcowych. Inna grupa gleb aluwialnych powstała w obniżeniach i dolinach na utworach rzecznych, piaszczystych i mulastych. Gleboznawcy na obszarze zlewni jeziora Gopła ujmują gleby w kilka kompleksów:
    1. Gleby brunatne wytworzone z glin zwałowych oraz piasków naglitowych;
Zajmują dość znaczną powierzchnię po wschodniej stronie jeziora Gopła w okolicy wsi Gocanowo, Ostrowo, Chełmce, Jerzyce. Gleby te rozpościerają się pasem równoleżnikowo biegnącym na północ od Radziejowa o długości około 10km, a szerokości 2-3 km. Nieco węższy pas ciągnie się również na południe od tego miasta. Zwarty obszar o powierzchni prawie 20 km2 rozpościera się na północ od ujściowego odcinka doliny Bachorzy. Po zachodniej stronie jeziora Gopła niewielki (9km2) obszar tych gleb rozpościera się na zachód od Kruszwicy, koło wsi Ciechrz Górny.
    2. Gleby bielicowe wytworzone z piasków luźnych;
Zajmują niewielki płat powierzchni w południowo- zachodniej części zlewni, na zachód od wsi Jeziora Wielkie. Na obszarze tych gleb położone są zalesione wydmy. Piaski zawierają do 5% części spławialnych, przeważa średnica ziaren od 0,1 do 1,0 mm. Gleby bielicowe spoczywają na glinie morenowej.
    3. Gleby bielicowe wytworzone z piasków słabo gliniastych;
Zawierają 5-10% części spławialnych. Występują niewielkimi płatami w lasach miradzkich na północny zachód od Nowej Wsi oraz wzdłuż północno- wschodniego brzegu jeziora Gopła, dalej koło wsi Gocanowo, Bachorce i Piecki. Poza tym gleby te spotyka się fragmentami w dolinie bachorzy koło wsi Marcinki oraz na wysoczyźnie w okolicy wsi Karczyn. Gleby piaskowo- gliniaste spotykamy jeszcze na zachód i południe od wsi Przewóz. Gleby te na ogół charakteryzują się niekorzystnymi stosunkami wodnymi, są przeważnie słabo próchniczne i kwaśne, a także ubogie w związki fosforowe i potasowe.
    4. Gleby bielicowe wytworzone z piasków gliniastych;
Są to tzw. szczerki, pochodzenia plejstoceńskiego posiadają 10-20% części spławialnych. Występują jedynie na niewielkiej powierzchni (9km2) po wschodniej stronie jeziora Gopła, na wysokości nasady półwyspu Potrzymiech, a pomiędzy wsią Połajewek i Złotowo. Gleby bielicowe cechuje brak zwięzłości ze względu na słabą próchniczość, małą zawartość części spławialnych oraz niekorzystne właściwości wodne. Gleby te podesłane są gliną lodowcową.
    5. Gleby bielicowe wytworzone z gliny zwałowej oraz piasków naglinowych i naiłowych;
Gleby te posiadają ogromne znaczenie rolnicze ze względu na swą dużą urodzajność. Występują zwartym pasem od Strzelna w kierunku południowym do Skulska, i dalej na południe i wschód. W południowo- wschodniej części zlewni jeziora Gopła duży płat tych gleb występuje na wschód od Piotrkowa Kujawskiego, a niewielkie skrawki spotyka się w północno- wschodniej części zlewni, koło wsi Smarglin i nad doliną Bachorzy koło wsi Kobielice. Gleby te są w większym stopniu lub mniejszym stopniu spiaszczone. Na ogół są to gleby średnie i dobre, które przy stosowaniu wlaściwej agrotechniki dają wysokie plony. 6. Czarne ziemie wytworzone z piasków;
    7. Czarne ziemie wytworzone z glin i iłów;
    Pod względem wartości rolniczej czarne ziemie kujawskie należą do gleb dobrych i w większości zalicza się je do II i III klasy bonitacyjnej. Czarne ziemie wytworzone z glin i z piasków występują w okolicach Kruszwicy, Radziejowa i Dobrego. Miąższość warstwy próchniczej waha się w nich w granicach 40 do 140 cm, średnio około 60 cm.
8. Gleby bagienno- torfowe wytworzone z torfów niskich- dolinnych;
    Wśród gleb dolin rzecznych Kujaw wyróżnić można gleby pochodzenia bagiennego. W grupie tej wyróżniono gleby torfowe wytworzone z torfów torfowisk niskich- dolinowych, wyścielające dolinę Noteci. Gleby zbudowane są głównie z torfu turzycowo- trzcinowego.
    9. Gleby bagienno- torfowe wytworzone z torfów niskich niedolinowych;
Występują na niewielkich obszarach w zachodniej części półwyspu Potrzymiech oraz na północny wschód od Kruszwicy.
10. Gleby bagienno- murszowe.
Zajmują niewielkie powierzchnie. Zwartym obszarem występują we wschodniej i południowej części półwyspu Potrzymiech oraz w ujściowym odcinku pradoliny Bachorzy na północny wschód od Kruszwicy.    

    "Multitudo Gruum In Majori Polonia datur, circa Gopło lacum, Notes fluvium, Kcynia oppidum...".(Mnóstwo żurawii znajduje się w Wielkopolsce wokół jeziora Gopło, nad rzeką Noteć, wokół miasteczka Kcyni...). Słowa powyższe pochodzą z wydanej w 1721 r. książki G. Rzączyńskiego zawierającej między innymi szereg danych dotyczących krajowych zwierząt. Jednocześnie jest to najstarsza wiadomość dotycząca awifauny Gopła.
   Wiele się od tego czasu zmieniło. Żuraw (Grus grus), ptak na ogół dość ostrożny, opuścił szereg siedlisk, do których człowiek nazbyt się zbliżył. Nad całym Gopłem gnieździ się już tylko kilka par, a większe stada, składające się nierzadko z kilkudziesięciu osobników, obserwuje się jedynie wiosną i jesienią podczas przelotów.
   Cały szereg gatunków ptaków, mimo że gnieżdżą się one wśród trzcin i szuwarów, spotyka się na otwartym lustrze jeziora. Niektóre ptaki występują obficiej w miejscach płytszych (np. zatoki, zachodnie ramię jeziora) inne- w głębszych i czystszych środkowych częściach toni.
   Wielkością, ubarwieniem i zachowaniem zwraca na siebie powszechną uwagę
Łabędź niemy (Cygnus olor). Właśnie na jego przykładzie można stwierdzić, ile dobrego zdziałać może realizowana w ostatnich 20 latach konsekwentna ochrona pewnego gatunku. Łabędź zjawił się na Gople w okresie powojennym i trwale na nim zamieszkał, na razie w ilości 4-6 par. Poszczególne pary zajmują duże, płytkie zatoki i bronią ich przed sąsiadami. W kwietniu dostrzec można uporczywe walki między sąsiadującymi z sobą samcami.
   Drugim interesującym przedstawicielem omawianego rzędu ptaków jest gęś gęgawa ( Anser anser), zwana zwykle dziką gęsią. Nazwa o tyle słuszna, że od tego właśnie gatunku pochodzi swojska gęś domowa.
   Kaczek spotyka się na jeziorze dużo. Najczęściej krzyżówkę (Anas platyrhynchos) i cyrankę (Anas crecca), rożeniec (Anas acuta), płaskonos (Spatula clypeata), kaczka rdzawogłowa (Nyroca nyroca) i inne. Trzy ostatnio wymienione gatunki to przedstawiciele tzw. kaczek nurkujących lub grążyc. Żyją one na głębokich, czystych wodach i pokarm zdobywają wyłącznie podczas nurkowania. Pozostałe to tzw. "kaczki pływające", nurkujące wyjątkowo, i to nie w celu zbierania pokarmu. Typowym ich przedstawicielem jest krzyżówka, protoplasta kaczki domowej.
   Opodal stada kaczek dostrzec można nieraz bardzo liczne zgrupowiania matowoczarnych ptaków z białym dziobem, którego górna część przykrywa częściowo czoło. To łyski (Fulica atra), zwane czasem mylnie nurkami. Ptaki te gnieżdżą się wśród trzcin i swym głośnym zachowaniem mogą niekiedy płoszyć lub co najmniej denerwować lubiące spokój kaczki. Na Gople łyski i ich lęgi padają najczęściej ofiarą błotniaków stawowych oraz niektórych innych drapieżników.    Na lustrze wody spotyka się przedstawicieli jeszcze jednego rzędu ptaków- perkozów. Najpospolitszy i najbardziej znany z nich to perkoz dwuczuby (Podiceps cristatus). Towarzyszy z dala łodzi i co chwilę nurkuje na kilkanaście do kilkudziesięciu sekund; często wypływa z drobną rybką w dziobie. Oryginalnie wyglądają toki tego gatunku. Ptaki pływają wokół siebie, strosząc czub na głowie, pokazując biel szyi i piersi oraz donośnie krzycząc. Podają sobie, z dzioba do dzioba, kępki roślin wodnych.
   Rzadziej na wodzie, częściej w powietrzu, na brzegach lub sterczących z wody kołkach dostrzegamy różne gatunki mew i rybitw. W dużej, wielogatunkowej kolonii, położonej w samym końcu zachodniego ramienia jeziora, wśród trzcin, sitowia i osoki aloesowatej znajdują się liczne gniazda. W maju i czerwcu, kiedy ptaki budują gniazda, wysiadują jaja i wychowują pisklęta, nad kolonią unosi się bez przerwy chmara wrzeszczących ptaków. Nie trudno wśród nich wyróżnić największą mewę śmieszkę ( Larus ridibundus), odznaczającą się białym upierzeniem i ciemnoczekoladową głową. Spotyka się ją często w każdej części jeziora, gdyż w poszukiwaniu żeru odlatuje bardzo daleko od kolonii. Rybitwy są mniejsze i bardziej wysmukłe, a dzięki wyciętemu ogonowi przypominają swym kształtem jaskółki. Są znakomitymi lotnikami i wykonują w powietrzu różne ewolucje. Rybitwa pospolita (Sterna hirundo) jest biała, tylko wierzch głowy ma czarny, a dziub krwawoczerwony.
   W szuwarach i krzakach przybrzeżnych, otaczających pasem różnej szerokości prawie całe jezioro, wyśpiewują najróżniejsze ptaki należące do rzędu wróblowatych.
   Kto tylko był w maju, czerwcu lub lipcu w pobliżu jakiegokolwiek zbiorowiska trzcin, słyszał na pewno ostry, bardzo donośny, trochę chrapliwy śpiew, który słowami odtworzyć można następująco: Kare-kare-kit, kera- kit, kare- kit-kit-kit, lub według tłumaczenia ludowego:

ryba ryba ryba
rak rak rak
świerzbi świerzbi świerzbi
kit kit kit

   To głos trzciniaka (Acrocephalus arundinaceus), największego i chyba najgłośniejszego przedstawiciela rodzaju, którego kilka dalszych gatunków występuje nad jeziore, wszystkie bowiem związane są ze środowiskami nadwodnymi. Ostre i chrapliwe ich głosy mają ze środowiskiem wiele wspólnego, jak gdyby szum wiklin, trzcin i jeziora zmuszał ptaki do takiego właśnie podkreślenia swojej obecności.
   Gniazdo trzciniaka nie trudno znaleźć. Zawieszone jest bardzo starannie na kilku łodygach trzciny i ma kształt głębokiego (nieraz do 40 i więcej cm) koszyczka. Dojść do niego zwykle łatwiej od strony lustra wody niż od lądu.
   Skoro już mowa o gniazdach, to trudno nie wspomnieć stosunkowo pospolitego nad Gopłem, a największego wśród krajowych ptaków mistrza sztuki budowniczej- remiza ( Remipendulinus). Drobny ten ptaszek, o wadze około 11g buduje swe niezwykle kunsztowne gniazdo na zwisającej w dół gałęzi wierzby, olchy lub brzozy, na różnych wysokościach- od kilkudziesięciu cm do kilkunastu m. Gniazdo ma kształt dość dużego worka z wejściem w kształcie przyczepionej z boku rury. Szare włókna użyte do budowy zrębu są przeplecione białym puchem wierzb, osik lub topoli, wobec czego całość ma barwę białą. Gniazda te są tak mocno zbudowane, że uboga ludność Polesia używała ich jako pantofli dla dzieci.
   Przez Polskę środkową przechodzi granica występowania dwu gatunków słowika. Rozróżnić je najłatwiej po głosie, a znacznie trudniej po wyglądzie zewnętrznym. Słowik szary (Luscinia luscinia) jest gatunkiem wschodu i północy, rdzawy ( Luscinia megarhynchos)- zachodu i częściowo południa. Zasięgi obu stykają się i częściowo na siebie zachodzą właśnie między Wartą a Wisłą. Tak więc, w niektórych okolicach słowiki te żyją obok siebie. Do takich miejsc należy również Gopło, w parku wokół "Mysiej Wieży" można nawet usłyszeć dwa gatunki.
   Na samej wieży licznie gnieżdżą się jerzyki ( Micropus apus). Niektórzy mylą je z jaskółkami, do których są może na pierwszy rzut oka podobne. Mają wycięty ogon, jednak ich skrzydła przypominają kształtem sierp, na a same ptaki są od jaskółek zdecydowanie większe. Omawiane ptaki gnieżdżą się w licznych dziurach wieży, a pokarm- drobne owady, chwytają nad jeziorem. Jerzyki są zasadniczo ptakami gór, gdzie pierwotnie gnieździły się w szparach skalnych. Obecnie zamieszkały sztuczne skały, jakimi są wysokie, murowane budynki, stąd spotkać je można licznie prawie we wszystkich miastach.
   Jeszcze jeden gatunek ptaka zamieszkujący Kruszwicę zasługuje na wzmiankę. Jest nim szarobrązowo upierzony gołąb, z czarną, niepełną, obrożą na szyi- synogarlica turecka (Streptopelia decaocto). W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat rozprzestrzeniła się ona z Bałkanów na całą środkową Europę i obecnie dochodzi aż do Skandynawii. Obecnie ptak ten jest pospolity prawie we wszystkich miastach i miasteczkach na zachód od Wisły, zaś po jej wschodniej stronie jest nieco mniej liczny.
   Wysoko nad jeziorem, a nieraz tuż nad jego powierzchnią, dostrzec można zawsze błotniaka stawowego i kanię czarną, a niekiedy również inne drapieżniki, zwane często zupełnie niesłusznie jastrzębiami.
   Na przelotach wiosennych i jesienią częstym gościem jest na Gople rybołów (Pandion haliaetus). Ptak to dosyć duży i łatwo odróżnić go po sylwetce i ubarwieniu, w którym na całym spodzie ciała przeważa kolor biały.
   Myszołów (Buteo buteo), jastrząb ( Accipiter gentilis) i kobuz (Falco subbuteo) to gatunki, które się często nad jeziorem spotyka, choć wcale nie są ze środowiskiem wodnym lub nawodnym związane.
   Wszystkie wymienione drapieżniki, z wyjątkiem błotniaka stawowego i jastrzębia, podlegają w Polsce całkowitej ochronie gatunkowej. W ogóle znaczna większość omówionych wyżej gatunków to ptaki chronione, a tylko niektóre (łyski, kaczki, gęsi) są ptakami łownymi i jako takie podlegają ochronie w pewnych porach roku.